Afazi nedir?
Afazi, beynin dilden sorumlu bölgelerinin hasar görmesi sonucunda ortaya çıkan edinilmiş bir dil bozukluğudur. En sık nedeni inme (felç) olmakla birlikte beyin kanaması, kafa travması, beyin tümörleri ve bazı ilerleyici nörolojik hastalıklar da afaziye yol açabilir. Afazi; konuşma, konuşulanı anlama, okuma ve yazma becerilerini farklı düzeylerde etkileyebilir.
Afazi zekâ kaybı anlamına gelmez. Afazili kişi ne düşündüğünü ve ne söylemek istediğini bilir; ancak bunu dile dökmekte ya da kendisine söyleneni anlamakta zorlanır. Bu durum hem kişi hem de yakınları için oldukça zorlayıcı olabilir; doğru destekle iletişim yeniden güçlendirilebilir.
Afazi türleri
Afazinin görünümü, beyindeki hasarın yerine ve büyüklüğüne göre kişiden kişiye değişir. Genel olarak şu şekillerde kendini gösterebilir:
- Akıcı olmayan afazi: Konuşma yavaş, kesik ve çaba gerektirir; kişi kısa cümleler kurar ancak konuşulanı görece daha iyi anlar.
- Akıcı afazi: Kişi akıcı konuşur ancak konuşması anlamsız kelimeler veya yanlış kelimeler içerebilir; konuşulanı anlamakta zorlanabilir ve hatalarının farkında olmayabilir.
- Global afazi: Konuşma, anlama, okuma ve yazma becerilerinin tamamının ağır şekilde etkilendiği durumdur.
- Anomik afazi: Temel güçlük kelime bulmadır; kişi söylemek istediği kelimeyi bulamaz ve dolaylı anlatımlara başvurur.
Terapi nasıl ilerler?
Afazi terapisi, ayrıntılı bir dil değerlendirmesiyle başlar. Terapi hedefleri kişinin etkilenen ve korunan becerilerine, günlük yaşamdaki iletişim ihtiyaçlarına ve öncelikle neyi başarmak istediğine göre belirlenir. Çalışmalar dil becerilerini yeniden güçlendirmeye ve iletişimi kolaylaştıracak stratejiler geliştirmeye yöneliktir:
- Kelime bulma ve adlandırma çalışmaları
- Konuşulanı anlama ve yönergeleri takip etme
- Cümle kurma ve kendini ifade etme
- Okuma ve yazma becerileri
- Jest, çizim, yazma ve iletişim panoları gibi destekleyici iletişim yolları
İyileşmenin en hızlı olduğu dönem genellikle inmeyi izleyen ilk aylardır; bu nedenle terapiye hekim onayıyla mümkün olan en kısa sürede başlanması önerilir. Bununla birlikte uzun süre önce inme geçirmiş kişilerde de düzenli terapiyle anlamlı ilerleme sağlanabilir.
Aile ve yakınların rolü
Afazili kişinin en çok iletişim kurduğu kişiler aile üyeleridir. Bu nedenle terapi sürecinde yakınlara; kısa ve net cümleler kullanma, konuşmaya zaman tanıma, cümleleri onun yerine tamamlamama, evet-hayır soruları ve seçenekler sunma gibi iletişimi kolaylaştıran yöntemler uygulamalı olarak gösterilir. Afazili kişiye bir yetişkin olarak saygı göstermek ve onu sohbetlerin dışında bırakmamak da iyileşme sürecini olumlu etkiler.
